Kokarot, Kadife çiçeği

Tür Tanımı

Orijini Amerika’dır. Bir yıllık, 0,5 - 2 m boylanabilen keskin kokulu bitkilerdir. Yapraklar tüysü (pinnat) 5-20 cm, gövde üzerinde karşılıklı olarak yerleşir. Yaprakçıklar 2-4 cm uzunluğunda kenarları ince testere şeklinde dişli, alt yüzeyinde özellikle orta damar ve yaprak kenarlarında keskin koku veren salgı bezleri mevcut. Başçık çiçekler 10-15 mm uzunluğunda ve 3-4 mm çapında, 3-5 sarı-turuncu dilsi ve 10 - 15 sarı-turuncu tüpsü çiçeklerden oluşur (Soule, 1996). Çiçekler genellikle hermafrodit olup tozlaşma böcekler aracılığı ile olmaktadır (Galicia-Fuentes, 1995). Meyve (aken) 10-12 mm uzunlukta, koyu kahverenginde olup 1-4 adet küçük pul şeklinde pappusa sahiptir (Soule, 1996). Hayat formu otsudur.

Yaşam Alanı

"Farklı yükselti ve yağış seviyesine sahip pek çok tropik ve subtropik bölgeye rahatlıkla uyum sağlayabilmektedir (Holm ve ark., 1997). Bitki çok farklı koşullara adapte olabilmesine rağmen, özellikle yüksek besin içeriği ve yüksek toprak nemine sahip alanlarda son derece iyi gelişir. Bu sebeple nehir ve dere kıyılarında yoğun bir şekilde bulunur. Düşük yağış koşullarına da tahammül edebilir. Bu nedenle boş alanlar, yol kenarları, yerleşim alanları ve hayvan barınaklarının etrafında, tahrip edilmiş meralar, iyi idare edilemeyen veya terk edilen tarım alanlarında da bitkiye sık rastlanır. Ancak tarım yapılan alanlarda da bitkiye rastlanmaktadır (Anonim, 2014).
Tohumlar toprak yüzeyinden veya yüzeye yakın yerde 10-35 ºC çimlenir. Çimlenme için ışığa ihtiyaç duymaz. Tohumlarda dormansi görülmez ve yaklaşık 7-8 ay kadar canlılıklarını sürdürebilirler. Yeni çimlenen fideler ince ve genellikle kırmızımsı renkli olup embriyo yaprakları yaklaşık olarak 1-1,5 cm uzunluğundadır. İlk gerçek yaprak çifti genellikle derin şekilde 3 parçaya bölünmüştür. Her bitki 29.000 civarında tohum oluşturur (Anonim, 2014). Tür alelokimyasal üretme kapasitesine sahip olduğu için herbivorlar ve diğer bitkilere karşı rekabette yeteneği çok yüksektir (Martinez-Ghersa et al., 2000).

Ülkemizin farklı bölgelerinde (Karadeniz, Marmara ve Akdeniz) çayır alanları, yol ve dere kenarları ile yerleşim alanlarının civarında bulunduğu rapor edilmiştir (Ekin ve ark., 1989). Kökeni Güney Amerika'nın (Brezilya, Arjantin, Şili, Bolivya, Peru ve Paraguay) nispeten ılıman otlak ve dağlık bölgeleri olmasına rağmen, dünyanın çok farklı bölgelerine yayılmıştır (Anonim, 2014)."

Üreme Bilgisi

Yaşam Döngüsü

Beslenme Bilgisi

Genel Etki Bilgisi

Hızla büyüyen ve gelişen bir bitki olduğundan bir çok kültür bitkisi (mısır, pamuk, patates, soya, çeltik, buğday, ayçiçeği, şekerkamışı, bağ alanları) ve çayır ve mera alanlarında sorun oluştur (Holm et al., 1997). Aynı zamanda tohumluğa bulaşarak hasadı güçleştirmektedir. Genellikle hayvanlar tarafından tüketilmediklerinden çayır mera alanlarının kullanımını sınırlandırmakladır. Bitki sahip olduğu sekonder bileşikler nedeniyle pek çok kültür ve doğal bitkisi karşı allelopatik etki göstererek biyolojik çeşitlilik için de bir risk konumundadır (Meissner et al., 1986).  

Genel Yönetim Bilgisi

Genel Giriş Yolu Bilgisi

"Bitkinin farklı kullanımı sebebiyle başlangıçta kasıtlı olarak taşındığı, daha sonra bitkinin doğal alanlara kaçtığı, yeni alanlara bulaşarak sorun haline geldiği düşünülmektedir (Holm et al., 1997). Tohumlarının küçük olması nedeniyle karıncalarla, çevreden geçen insanlarının elbiselerine ve hayvanlara tutunarak veya tarımsal ürünlerle (hububat ve yem bitkilerine ait tohumluk veya hayvan yünü ile) karışarak uzak mesafelere taşınabilmektedir. Tohumlar ayrıca toprak ve bitki artıklarıyla veya suyla da taşınabilmektedir (Holm et al., 1997; Martinez-Ghersa et al., 2000).
Türün ülkemize giriş yolu kesin olarak bilinmemekle beraber ülkemizdeki muhtemel vektörlerinin tarımsal faaliyetler, hayvanlar, rüzgâr-su gibi nedenler olduğu değerlendirilmektedir. Uluslararası alanda kullanılan terminoloji dikkate alındığında, hem bilmeden (insan faaliyetleri) hem de doğal yollarla (hayvanlar, su ve rüzgâr gibi) ülkemize girdiği değerlendirilmiştir.
"

Notlar

"Tür Güney Amerika’da baharat olarak kullanılmaktadır. Taze ve kuru yaprakları Peru’da çorbalar ve salatalarda baharat olarak kullanılmaktadır (CABI, 2020). Güçlü kokulu uçucu yağları müshil, idrar söktürücü, lezzet verici, böcek kovucu, uyarıcı, enfiye olarak ve parfümeri sanayinde kullanılmaktadır (Holm et al., 1997).

Bitkiden elde edilen uçucu yağ parfümeri sanayinde geniş bir kullanım alanına sahip olması nedeniyle Fransa, Avustralya, Hindistan, Kenya, Arjantin, Nijerya ve Mısır gibi ülkelerde tarımı yapılmaktadır (Babu and Kaul, 2007). Bitkiden elde edilen bazı bileşiklerin mantarlar, bakteriler, nematod ve çok sayıda zararlı böceğe karşı etkili olduğu bilinmektedir. Ayrıca bitkinin tıbbi amaçla kullanımına ilişkin bulgular mevcuttur (Holm et al., 1997)."

Referanslar