Gümüşi havuz balığı

Tür Tanımı

Carassius gibelio türlerinin vücutları gümüşi-kahverengi renktedir. Sırtları dışbükey veya düz, peritoneumları siyah renkte; anal ve dorsal ışınlarının sonuncu basit ışınları kuvvetle tırtıklı olup; 37-52 solungaç dikenine sahiptirler (Kottelat ve Freyhof, 2007). Türün ulaştığı maksimum boy erkek bir birey için 46,6 cm olarak verilmiştir (Verreycken vd., 2011). 

Yaşam Alanı

"Carassius gibelio, genellikle bitki örtüsü veya düzenli sel ile ilişkili çok çeşitli durgun su kütleleri ve nehirlerde yaşar (Kottelat ve Freyhof, 2007). Türün temel yaşam alanı göller, rezervuarlar, nehirlerdir. İkincil yaşam alanı olarak haliçleri tolere edebilirler.
Bu tür çok düşük oksijen seviyelerinde ve yüksek kirliliğe sahip ortamlarda yaşamını sürdürebilen, su kalitesi çok değişken olan havuzlar, ötrofik göller, rezervuarlar gibi çeşitli su kaynaklarında bile dağılım gösterebilen bir türdür (Solarz, 2005).
Sıcak su türleri olarak, genelde yoğun bitki örtüsüne sahip, sığ, ötrofik suları tercih etmektedir (Vetemaa vd., 2005). Türkiye'de yapılan bir araştırmada, bu türlerin doğal ekosistemleri istila etmek için yapay ekosistemlerden daha fazla üreme çabası göstermesi gerektiği ileri sürülmektedir (Tarkan vd., 2012a).
Doğal dağılım alanı Orta Asya olan C. gibelio 17. yy’da Avrupa’ya aşılanmış olup, günümüzde tüm Avrupa ve Asya’da dağılım göstermekte olan bir türdür (Vetemaa vd., 2005; Froese ve Pauly, 2010).Bu türün Türkiye içsularında oldukça geniş bir dağılım alanı olmasına rağmen, kaydı verilen iller şu şekildedir; Adana, Adıyaman, Afyon, Ağrı, Aksaray, Amasya, Ankara, Antalya, Ardahan, Artvin, Aydın, Balıkesir, Batman, Bilecik, Bitlis, Bolu, Burdur, Bursa, Çanakkale, Denizli, Diyarbakır, Düzce, Edirne, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Eskişehir, Gaziantep, Hatay, Isparta, İstanbul, İzmir, Karabük, Kars, Kırıkkale, Kırklareli, Kocaeli, Konya, Kütahya, Malatya, Manisa, Mardin, Mersin, Muğla, Muş, Nevşehir, Niğde, Ordu, Osmaniye, Sakarya, Samsun, Siirt, Sivas, Şanlıurfa, Şırnak, Tekirdağ, Tokat, Uşak, Van, Yalova, Yozgat.
"

Üreme Bilgisi

Carassius gibelio, döllenmemiş yumurtalardan (ginogenetik olarak) üreyebilir (Spratte ve Hartmann, 1997). Türün doğada biseksüel popülasyonlarına zaman zaman rastlansa da, genellikle dişi bireylerin sayısal olarak baskın olduğu popülasyonlar ağırlıktadır (Vetemaa vd., 2005). Bunun dışında bu tür, C. carpio, C. auratus, C. carassius gibi diğer Cyprinid türleri ile hibrit oluşturabilme yeteneğine sahiptir.

Yaşam Döngüsü

Yaşam uzunluğu 10 sene kadar olan bu tür, balıklar arasında özgün bir üreme şekli olan ginogenetik üreme özelliğine sahiptir (Spratte ve Hartman, 1997). Dişiler, Cyprinus carpio ve Carassius carassius gibi birkaç başka türle üreyebilirler, ancak yumurtalar gerçekte döllenmeden gelişir ve bu durum da sadece dişi bireylerin oluşmasına neden olur (Baensch ve Riehl, 1991). Yapışkan yumurtalar su bitkilerine veya su altındaki nesnelere bağlıdır (Kottelat ve Freyhof, 2007). 

Beslenme Bilgisi

Carassius gibelio, plankton, bentik omurgasızlar, bitki materyali ve detritus ile beslenir (Specziar vd., 1998; Kottelat ve Freyhof, 2007). C. gibelio, Cyprinidae familyasına ait olan bir balıktır ve tüm sazangiller gibi ağırlıklı olarak zooplanktonu, zoobentosu, makrofiti ve detritusu tüketerek beslenen bentopelajik bir türdür (Specziar vd. 1997).

Genel Etki Bilgisi

"Türün etkileri ekonomik etkiler ve çevresel etkiler altında iki başlık halinde incelenebilir.
Carassius gibelio türünün, Avrupa’da ve Anadolu’da pek çok yerli türün popülasyonun yoğunluklarının baskılanmasında ve azalmasında ciddi bir etkisi olduğu belirtilmektedir (Gaygusuz vd., 2007; Lusk vd., 2010).
Carassius gibelio giriş yaptığı su ortamlarında diğer sazangil türleri ile hem besin hem de habitat rekabetine girer ve bir su kaynağına girip yerleştikten kısa bir süre sonra sistemin en baskın türü durumuna geçebilir (Paulovits vd., 1998).
Türün yarattığı olumsuz etkiler sadece ortamın diğer türleri üzerine değildir. Habitatların fiziksel ve kimyasal özelliklerini değiştirerek ekonomik ve çevresel hasarlara neden olma potansiyeline sahiptirler. Özellikle göl ve bataklık gibi durgun su kaynakları ile yavaş akan akarsuların da türün sisteme girişinden kısa bir süre sonra olumsuz olarak etkilendiği, türün sahip olduğu zemin karıştırma davranışı sebebiyle suyun bulanıklaştığı ve su kalitesinin de kötü yönde değiştiği belirtilmektedir (Crivelli, 1995).
Carassius gibelio'nun istilacılığından sorumlu başlıca biyolojik özellik, türün sahip olduğu üstün üreme özellikleridir. Türün hem ginogenetik üreme özelliğine sahip olması hem de diğer sazangillerle hibrit oluşturabilmesi, ekosistemler içindeki mevcut popülasyonlarının çok hızlı bir şekilde artmasına neden olmaktadır.
Türün ekonomik açıdan en büyük etkisi özellikle su ürünleri yetiştiriciliği sistemlerinde görülmektedir. Carassius gibelio, yetiştiriciliği yapılan türlerin bulunduğu alanlarda istenmeyen bir rakiptir. Örneğin balık havuzlarında çok sayıda C. gibelio bireyinin çıkması, türler için alıcı olmadığından Çek Cumhuriyeti'nde önemli ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Bu türler satılabildiği zaman bile, oldukça düşük bir fiyata alıcı bulabilmektedirler (Lusková vd., 2010).
Carassius gibelio türünün Avrupa'daki tüm girişleri, ülkelerde önemli etkilere neden olmuştur (Savini vd., 2010). Türkiye'deki bir rezervuarda yapılan 6 yıllık bir çalışmada C. gibelio yoğunluğu arttığında, doğal Cyprinid yoğunluğunda göreceli bir düşüş gözlemlemiştir (Tarkan vd., 2012b).
"

Genel Yönetim Bilgisi

Bu tür, kazara uluslararası şekilde taşınabilir. Türü giriş yaptığı alanda tanımlamak ve tespit etmek zordur.

Genel Giriş Yolu Bilgisi

"Yayılımlarının bu denli fazla olmasının temel sebebi, çeşitli amaçlarla su kaynaklarına yapılan C. carpio aşılamalarıdır (İlhan vd., 2005). Zira Cyprinidae familyasından olan C. carpio ve C. gibelio türlerinin yumurtalarını birbirinden ayırt etmek oldukça zordur ve bununla birlikte bu iki türün küçük boydaki bireyleri de birbirine aşırı derecede benzemektedir (İlhan vd., 2020). Ülkemizdeki yayılış yolları: Diğer ülkelerdeki yayılış yollarıyla aynıdır. Bunlar akuakültür, balıkçılık, sucul göçmen kuşlar (Lovas-Kiss vd. 2020) ile taşınması ve havzalar arası taşınmadır.
"

Notlar

Bu tür, Carassius cinsinin diğer üyelerine, Cyprinus carpio ile bu türlerin melezlerine çok benzer. Türün etkileri çok çeşitli olabilmektedir. Trofik seviyelerde değişime sebep olabilir. Ekosistemlerde çeşitli hasarlara sebep olabilirler. Girdikleri ekosistemleri ve habitatları olumsuz yönde değiştirirler. Türün sistemde bulunması besin rejiminin değişmesine sebep olabilir. Su ürünleri yetiştiriciliği/balıkçılığı olumsuz etkileyebilir. Doğal biyolojik çeşitliliğin azalmasına neden olurlar. Yerli türlere yönelik tehdit yaratırlar, kayıplara sebep olurlar. Bu tür, diğer türlerle rekabet etmektedir. Uluslararası olarak taşınması muhtemeldir. Türü sucul alanda tanımlamak ve tespit etmek zordur.

Referanslar