Güneş balığı

Tür Tanımı

"Güneş balığının vücudu yanlardan yassılaşmıştır ve oldukça yüksektir. Toplam uzunluğu ortalama 20 cm’dir. Doğal dağılım alanlarında ulaştığı maksimum boy 40 cm kadardır (Page ve Burr, 1991). Ağırlıkları normalde 450 gramdan azdır. Lepomis gibbosus derin gövdeli, lateral olarak sıkıştırılmış, neredeyse disk benzeri bir balıktır.
Görünümleri oldukça cezbedicidir, sarı vücutları üzerinde vücudun ön kısımlarına doğru parlak mavi renkte lekelenmeler mevcuttur. Solungaç kapakları üzerinde kırmızı renk ile çevrelenmiş siyah bir benek bulunur. Üreme dönemlerinde hem dişilerin hem de erkeklerin renklenmeleri daha da göz alıcı hale gelir (Maitland ve Campbell, 1992).
Baş, gövdenin üst tarafları kahverengiden zeytin yeşiline doğru renklenir. Karın tarafında düzensiz, dalgalı, birbirine bağlı mavi-yeşil çizgiler bulunur. Ventral yüzey, bronzdan kırmızı-turuncuya yakın renklidir. Gövde ve başın kenarlarında zeytin yeşili, turuncu veya kırmızı, mavi, zümrüt yeşili yansımalar bulunabilir.
Vücut üzerinde uzanan dikey çubuklar belirgindir. Bireyin durumuna, su berraklığına ve ekosistem rengine bağlı olarak vücut üzerindeki desenler ton ton olabilir.
Ağız yukarı konumlu ve küçüktür. Ağız içerisinde oldukça keskin dişleri bulunur ve ktenoit tipte pulları vardır.
Tüm Centrarchid türlerde olduğu gibi, türün dorsal ve anal yüzgeçlerinde dikenler vardır. Baş oldukça derin olup; oldukça uzundur ve toplam uzunluğun % 26.1–31.5'i kadar olup; çenelerde iğne benzeri dişler bulunur (Scott ve Crossman, 1973). Yanal çizgi tamamlanmıştır. Periton kısmı gümüşi renktedir. Omur sayısı 28-29 arasında değişmektedir.
"

Yaşam Alanı

" Doğal dağılım alanlarında, L. gibbosus hem göllerde, hem rezervuarlarda hem de su yollarında çoğalır (Copp ve Fox, 2007). Bununla birlikte bu tür en yaygın olarak gölsel ekosistemlerle ilişkilidir. Tür, kuzey Avrupa'daki göl ekosistemlerinin hemen hemen tümünde mevcuttur (Cucherousset vd., 2009).
Güney enlemlerinde, özellikle de Iber Yarımadasında, L. gibbosus popülasyonları, nehirlerde ve rezervuarlarda rastlanır (Ferreira vd., 2007; Hermoso vd., 2008). Ancak tür, doğal akarsularda daha az başarılıdır (Mesquita vd., 2006; Almeida vd., 2009).

Türün anavatanı Kuzey Amerika’dır (Scott ve Crossman, 1973). Bu türün Avrupa’da ilk kez 1877 yılında Kanada’dan Fransa’ya aşılandığı (Arnold, 1990), 1880’li yılların başında ise Almanya’ya getirildiği bildirilmektedir (Copp vd., 2005). Türkiye’de ilk kez 1983’te Trakya’da varlığı saptanmış (Erk’akan, 1984) olan bu tür; ilerleyen yıllarda özellikle Batı Anadolu bölgesindeki çeşitli lokalitelerden verilmiştir (Barlas vd., 2001; Şaşı ve Balık, 2003; Barlas vd., 2001; Dirican ve Barlas 2005; Özcan, 2007; Top 2011, Top vd., 2016, Saç ve Özuluğ, 2016).

Türün dağılımnı etkileyen çok çeşitli faktörler bulunmaktadır. Bunlar; kaçış (Klaar vd., 2004), balıkçılık (Copp ve Fox, 2007), sel ve diğer doğal afetler (Klaar vd., 2004), gıda, kasten bırakma (Lever, 1977), canlı gıda veya yem ticareti, süs amaçlı kullanım, evcil hayvan ticareti, araştırma (Kramer, 1971; Kramer, 1972; Kramer, 1973) ve stoklama olarak sıralanmaktadır."

Üreme Bilgisi

Üreme dönemleri oldukça uzundur ve erken eşeysel olgunluğa erişirler. Yüksek üreme potansiyeline sahiptir. Dişiler 1000 taneye kadar yumurta üretebilirler.

Yaşam Döngüsü

Erkekler kıyıya yakın sığ sularda yuva yapar ve dişileri beklerler. Çift daha sonra yuvanın üzerinde dairesel bir doğrultuda yüzer; yumurta ve sperm aralıklarla bırakılır. Erkek, yumurtaları ve gençleri yumurtadan çıktıktan bir süre sonrasına kadar korur, ancak Avrupa'da çok daha kısa ebeveyn bakım süreleri rapor edilmiştir (Balon, 1959). Erkek daha sonra aynı ya da farklı dişilerle başka bir yumurtlama için yuva hazırlar. Türün kendi yayılım alanında 10 yıl kadar yaşayabildiği, ancak Avrupa sularında en çok 8 yaşına kadar yaşadığı tespit edilmiştir (Copp vd., 2004).

Beslenme Bilgisi

Güneş balığı L. gibbosus, Perciformes ordosunun Centrarchidae familyası içerisinde bulunan karnivor bir türdür. Grubun diğer üyeleri gibi ağırlıklı olarak omurgasızlar üzerinden beslenmektedirler.

Genel Etki Bilgisi

"1800'lerin sonlarında Kuzey Amerika'dan Avrupa'ya (Maes, 1898) geçen L. gibbosus, Avrupa ve Asya'da en az 28 ülkede rapor edilmiştir (Copp ve Fox, 2007). Bu tür 1930'larda Perca fluviatilis türünün azalmasından sorumlu tutulmuştur, ancak bu hipotez asla kanıtlanamamıştır.
Bu balıklar bulundukları ortamın ekolojik dengesini negatif yönde etkileme eğiliminde olup; aynı habitatı paylaştığı türlere karşı da agresif davranışlar sergileyebilmektedir (Almeida vd., 2014).
Güneş balıkları, sahip oldukları üreme özellikleri ve hızlı büyümeleri sayesinde kısa sürede girdikleri ekolojik ortamdaki mevcudiyetlerini sürdürüp popülasyon oluşturabilirler (Ekmekçi vd., 2013).
Doğal bentik topluluklar üzerinde olumsuz etkiler yaratabilirler. Su ürünleri yetiştiriciliğini ve balıkçılığı olumsuz etkilerler. Nesli tükenmekte olan türlere yönelik tehdit ve kayıp yarattıkları bilinmektedir. Yerli türler üzerinde de baskı oluşturmaktadırlar. Hastalık bulaştırabilirler. Diğer istilacı türlerle etkileşime girdikleri bilinmektedir. Predatör özellik gösterebilirler.
Günümüze dek yapılan çalışmalar, türün yarattığı risk ve etki faktörlerini açıklayabilmek adına yeterli olmayıp (Witkowski, 2002), Avrupa ülkelerinde nasıl bu denli hızlı bir şekilde yayılım gösterdiklerine dair elde olan bilgiler de net değildir. Ancak sahip oldukları cezbedici renkler sebebi ile türün akvaryum ticaretinde popüler hale gelmiş olmasının; bu denli hızlı dağılım göstermelerinin temel sebebi olabileceği tahmin edilmektedir (Przybylski ve Zięba, 2011).
Tür hakkında olumsuz etkilere ilişkin doğrudan kanıtlar çok azdır. Türler herhangi bir koruma uyarı listesinde yer almamaktadır.
"

Genel Yönetim Bilgisi

Türün kazara uluslararası taşınması mümkündür. Türü kontrol etmek zor ve maliyetlidir.

Genel Giriş Yolu Bilgisi

Türkiye’ye giriş ve yayılış yolu : Sel ve doğal afetler, balıkçılık, evcil hayvan ticareti, süs amaçlı kullanım 

Notlar

"Türün en yaygın kullanım alanlarından biri hayvan yemi olarak kullanımıdır. Türün renkleri cezbedici özelliktedir. Bunun dışında sportif faaliyetlerde de kullanımı olan bir türdür (avcılık, atıcılık, balık tutma, yarış vb.). Evcil hayvan olarak beslenebilir, bu sebeple akvaryum ticaretinde kullanılmaktadır.

Gerek habitat dengesi, gerekse de fauna açısından taşıdığı bu önemli riskler yanında, türün çok kılçıklı olması, istenmeyen özellikteki tadı ve kokusu ile (Süle, 2011), insan sağlığı ve faydası açısından barındırdığı her hangi bir pozitif etki de bulunmamaktadır."

Referanslar